Angst en macht

Angst en Macht 

In de ethiek ligt de vraag voor naar het het goede leven. Hoe handelen we zo, dat we een goed leven kunnen leiden te midden van anderen?  Deze vraag wordt vanuit verschillende invalshoeken benaderd. Nu eens wordt er gekeken naar het beste resultaat van het handelen: hoe haal ik 'alles' uit het leven of hoe bereik ik het meeste genot, dan weer zien we een benadering die uitgaat van de intenties en de deugden die ten grondslag liggen aan ons handelen om het goede leven vorm te geven. Daarnaast zijn er sceptici, die een kanttekening plaatsen bij heel die ethiek. Deze groep hecht weinig waarde aan de verhalen van zieners die een goed leven kunnen plannen en men heeft weinig vertrouwen in de hoogdravende  bedoelingen van alle wereldbestormers. Alle goede voornemens ten spijt de innerlijke zieleroerselen van de mens laten zich maar moeilijk duiden en lastig sturen, volgens deze naar vrijheid strevende denkers. Dat roept de vraag op naar de innerlijke drijfveren: Waarom handelen we zoals we handelen? Zijn we volledig gedetermineerd, voorgeprogrammeerd? Zelfs al zouden we constateren dat we volledig bepaald zijn en er geen vrije wil is, dan rijst nog de vraag: wat drijft ons? 

Wanneer we er daarentegen van overtuigd zijn dat we iets kunnen willen, rijst de vraag: 'waarom we iets moeten willen?' 'Waarom gebeurt dat dan niet van nature, als vanzelf? Waarom gaat het niet als vanzelf goed, zoals we het graag zouden willen? Welke verschijnselen welke fenomenen stimuleren of frustreren het verwerkelijken van onze doelen en idealen?  Nu is dit een een te  veelomvattende vraag, maar enkele opmerkingen kunnen wij daarover wel maken. Het zijn namelijk die verschijnselen waarop we ook door middel van de ethiek, en de filosofie in bredere zin grip willen krijgen twee van die verschijnselen wil ik behandelen: namelijk angst en macht.  Maar wat moet ik me voorstellen bij verschijnselen als angst en macht, zo komen in tal van hoedanigheden voor en hebben veelal een pejoratieve betekenis. Maar vooreerst zijn 'angst' en 'macht' signaalfuncties. Elders op deze site is uitgelegd wat een signaalfunctie voor ons betekent. Op dit punt, is 'angst' wat meer in beeld dan 'macht'. Op allerlei leeftijden en niveau's, zelfs tot in de hoogste politieke niveau horen we spreken over angst in term van bedreigingen, onzekerheden, onvoorziene omstandigheden en vult u zelf maar in. Maar ook het begrip macht komt regelmatig ter sprake. Macht betekent  'controle hebben over' en dan gaat het eerst over mezelf als persoon. Heb ik controle over mezelf? Heb ik mezelf in de hand, ben ik integer? Of anders gezegd, ben ik autonoom, kan ik mezelf de wet te stellen? De volgende stap maar dat is ook echt pas de volgende stap is dan: ik ben autonoom, dus ik laat niet over me lopen. ik wil mijn integriteit beschermen. Hoe moeilijk en veelzijdig het is om met macht op te gaan blijkt uit de #MeToo- discussie.

Evenals de ervaring van angst begint de zoektocht naar macht al vroeg in een mensenleven. Kinderen, die een eigen wil krijgen. kinderen die niet meer alles accepteren van ouders en opvoeders. Ze willen dingen zelf doen of ze gaan zaken weigeren.  Daar beginnen de eerste stappen in de ontwikkeling van 'macht', van controle over, van autonomie. In een historische roman wil ik laten zien wat angst en macht deed met jongeren aan het begin van onze jaartelling. We kijken mee over de schouder van Jesse wanneer hij op jeugdige leeftijd een handelsreis gaat maken met z'n oom. Maar vooraf moet hij z'n kamer opruimen daar liggen namelijk allemaal aantekeningen - een soort dagboek - die hij door de tijd heeft gemaakt. Jesse worstelt met de vraag wat hij nu moet met die stapeltjes papyrus. Hij wil ze wel weggooien, maar ook weer niet. Er liggen leuke herinneringen tussen, maar ook vervelende briefjes met gedachten over angst , waarvoor hij zich schaamt. Die stapeltjes papyrus, dat is hijzelf.

Jesse woont in Alexandrië bij Egypte, we tekenen het jaar 88 van onze jaartelling. Z'n vader is een bekende arts, die z'n moeder ontmoette in een vluchtelingenkamp dat was opgeworpen juist voor de  stad na de verwoesting van de tweede tempel. 

We hopen in mei- juni 2020 deel I van de tweeluik uit te brengen in boekvorm, later dit jaar volgt deel II.

Over het verloop zullen we u op de hoogte houden op deze plaats.    

 

 

    

Afdrukken

Proefschrift

over de status van het menselijk embryo in de joodse en de christelijke ethiek.

4 juni 1998, J.G. te Lindert.

 Woord vooraf . Een wettekst uit Mesopotamië (uit ca. 1700 voor onze jaartelling), is ons overgeleverd in de semitische traditie in het Bondsboek Exodus 21:22-25. Deze tekst is gekoppeld aan morele codes  over de morele status van ongeboren menselijk leven.

Lees meer

Afdrukken