vooraankondiging:   

 

Jesse is geboren in het jaar najaar van 73 na chr. in Alexandria.  Z'n moeder is gevlucht uit Jeruzalem toen de Romeinen de stad belegerden, z'n vader is van oorsprong arts uit een vooraanstaande redersfamilie. De jonge Jesse moet laveren tussen de hellenistische denkbeelden van z'n vader en de joodse idealen van zijn moeder. Op zoek naar een eigen identiteit krijgt hij hulp van z'n nichtje Sascha met wie hij de Hebreeuwse les volgt en een oud-verzetsstrijder Elie, die werkt op de rederij van z'n oom. Met Sascha heeft hij een haat-liefde verhouding evenals met zijn ouders. Z'n moeder houdt vast aan het grote Judese ideaal van een vrij land, z'n vader is inmiddels lid van de wijkraad waar hij met enkele anderen de belangen van 180.000 joden in de stad vertegenwoordigt.  Dat alles maakt het leven van Jesse soms ingewikkeld. Hij worstelt echter het meest met het grote zwijgen van zijn ouders over de verwoesting van de tempel en de gevolgen ervan.

Lees meer

Afdrukken E-mailadres

Angst en Macht 

In de ethiek ligt de vraag voor naar het het goede leven. Hoe handelen we zo, dat we een goed leven kunnen leiden te midden van anderen?  Deze vraag wordt vanuit verschillende invalshoeken benaderd. Nu eens wordt er gekeken naar het beste resultaat van het handelen: hoe haal ik 'alles' uit het leven of hoe bereik ik het meeste genot, dan weer zien we een benadering die uitgaat van de intenties en de deugden die ten grondslag liggen aan ons handelen om het goede leven vorm te geven. Daarnaast zijn er sceptici, die een kanttekening plaatsen bij heel die ethiek. Deze groep hecht weinig waarde aan de verhalen van zieners die een goed leven kunnen plannen en men heeft weinig vertrouwen in de hoogdravende  bedoelingen van alle wereldbestormers. Alle goede voornemens ten spijt de innerlijke zieleroerselen van de mens laten zich maar moeilijk duiden en lastig sturen, volgens deze naar vrijheid strevende denkers. Dat roept de vraag op naar de innerlijke drijfveren: Waarom handelen we zoals we handelen? Zijn we volledig gedetermineerd, voorgeprogrammeerd? Zelfs al zouden we constateren dat we volledig bepaald zijn en er geen vrije wil is, dan rijst nog de vraag: wat drijft ons? 

Wanneer we er daarentegen van overtuigd zijn dat we iets kunnen willen, rijst de vraag: 'waarom we iets moeten willen?' 'Waarom gebeurt dat dan niet van nature, als vanzelf? Waarom gaat het niet als vanzelf goed, zoals we het graag zouden willen? Welke verschijnselen welke fenomenen stimuleren of frustreren het verwerkelijken van onze doelen en idealen?  Nu is dit een een te  veelomvattende vraag, maar enkele opmerkingen kunnen wij daarover wel maken. Het zijn namelijk die verschijnselen waarop we ook door middel van de ethiek, en de filosofie in bredere zin grip willen krijgen twee van die verschijnselen wil ik behandelen: namelijk angst en macht.  Maar wat moet ik me voorstellen bij verschijnselen als angst en macht, zo komen in tal van hoedanigheden voor en hebben veelal een pejoratieve betekenis. Maar vooreerst zijn 'angst' en 'macht' signaalfuncties. Elders op deze site is uitgelegd wat een signaalfunctie voor ons betekent. Op dit punt, is 'angst' wat meer in beeld dan 'macht'. Op allerlei leeftijden en niveau's, zelfs tot in de hoogste politieke niveau horen we spreken over angst in term van bedreigingen, onzekerheden, onvoorziene omstandigheden en vult u zelf maar in. Maar ook het begrip macht komt regelmatig ter sprake. Macht betekent  'controle hebben over' en dan gaat het eerst over mezelf als persoon. Heb ik controle over mezelf? Heb ik mezelf in de hand, ben ik integer? Of anders gezegd, ben ik autonoom, kan ik mezelf de wet te stellen? De volgende stap maar dat is ook echt pas de volgende stap is dan: ik ben autonoom, dus ik laat niet over me lopen. ik wil mijn integriteit beschermen. Hoe moeilijk en veelzijdig het is om met macht op te gaan blijkt uit de #MeToo- discussie.

Evenals de ervaring van angst begint de zoektocht naar macht al vroeg in een mensenleven. Kinderen, die een eigen wil krijgen. kinderen die niet meer alles accepteren van ouders en opvoeders. Ze willen dingen zelf doen of ze gaan zaken weigeren.  Daar beginnen de eerste stappen in de ontwikkeling van 'macht', van controle over, van autonomie. In een historische roman wil ik laten zien wat angst en macht deed met jongeren aan het begin van onze jaartelling. We kijken mee over de schouder van Jesse wanneer hij op jeugdige leeftijd een handelsreis gaat maken met z'n oom. Maar vooraf moet hij z'n kamer opruimen daar liggen namelijk allemaal aantekeningen - een soort dagboek - die hij door de tijd heeft gemaakt. Jesse worstelt met de vraag wat hij nu moet met die stapeltjes papyrus. Hij wil ze wel weggooien, maar ook weer niet. Er liggen leuke herinneringen tussen, maar ook vervelende briefjes met gedachten over angst , waarvoor hij zich schaamt. Die stapeltjes papyrus, dat is hijzelf.

Jesse woont in Alexandrië bij Egypte, we tekenen het jaar 88 van onze jaartelling. Z'n vader is een bekende arts, die z'n moeder ontmoette in een vluchtelingenkamp dat was opgeworpen juist voor de  stad na de verwoesting van de tweede tempel. 

We hopen innovember2020 deel I van de tweeluik uit te brengen in boekvorm, later dit jaar volgt deel II.

Over het verloop zullen we u op de hoogte houden op deze plaats.    

 

 

    

Afdrukken E-mailadres

over de status van het menselijk embryo in de joodse en de christelijke ethiek.

4 juni 1998, J.G. te Lindert.

 Woord vooraf . Een wettekst uit Mesopotamië (uit ca. 1700 voor onze jaartelling), is ons overgeleverd in de semitische traditie in het Bondsboek Exodus 21:22-25. Deze tekst is gekoppeld aan morele codes  over de morele status van ongeboren menselijk leven.

Lees meer

Afdrukken E-mailadres

Het belagersbeginsel, een vergeten traditie.

Men zoekt vergeefs naar uitleg van het begrip belagersbeginsel in naslagwerken. Ook de uitleg van het woord belagen is beperkt tot 'bedreigen'. De digitale zoektocht leidt u slechts naar deze site, en dat is jammer. Het belagersbeginsel kent niet alleen een leerzame traditie, het zit ook verbonden met onze natuur en onze natuurlijke wijze van doen en denken. Het speelt dan ook veelal onbewust een rol van betekenis in onze afwegingen. Ik denk derhalve dat het beginsel kan bijdragen aan het doordenken van eigentijdse vraagstukken.

Lees meer

Afdrukken E-mailadres

Beste lezers, het heeft allemaal langer geduurd, het onderzoek is veel groter geworden, maar het eerste deel nadert nu toch zijn afronding in de komende maanden en zal dit najaar beschikbaar zijn. Alvast een inkijkje. In het het eerste deel neemt de hoofdpersoon een puber van 17 jaar uit een aristocratische familie in Alexandrië u mee langs de ervaringen uit zijn jonge leven. Jesse leidt een luxe leventje maar hij ziet al snel dat er iets niet echt strookt met z'n moeder die is gevlucht uit Jeruzalem, toen de tempel werd verwoest door de Romeinen. We zitten dus in de eerste eeuw van onze jaartelling. Jesse komt in contact met het echte leven, wanneer z'n moeder hem een de joodse leermeester stuurt, waar hij tegen zijn zin samen met Sascha, een meisje uit de arme wijk Hebreeuws studeert. Ondanks zijn rijkeluisleven ervaart Jesse de moeites in het bestaan. Veel vrouwen worden niet ouder dan ca. 24 jaar. Veel sterven in het kraambed, maar iedereen wordt geacht te trouwen, maar hoe doe je dat en met wie dan? Jesse geeft ons een inkijkje in zijn leven, waarin hij een balans zoekt tussen angst en macht, hij heeft namelijk hij aantekeningen gemaakt, soms in het Hebreeuws, dan was 'geheimtaal'.  

´Angst is een slechte raadgever´, is een veel gehoorde uitdrukking. Of het juiste raad is of niet, laat ik in het midden. De uitdrukking geeft wel aan dat angst regelmatig een rol speelt bij overwegingen. Wat doet angst met mij? In welke mate laat ik me er door leiden? Meer nog, kan ik wel zonder angst? In tal van beslissingen zijn toch juist vormen van angst zoals twijfel en vertwijfeling aanwezig. Tegelijkertijd verraadt de uitdrukking 'angst is een slechte raadgever'ook nog iets anders, namelijk het bestaan van een goede raadgever. Er is kennelijk een macht - de goede raadgever- in mij die de angst in toom weet te houden. Juist over de balans tussen angst en macht wil ik het gaan hebben. 

Dit artikel is onderdeel van een breder onderzoek naar de balans tussen angst en macht.  Met het begrip 'angst' wordt verwezen naar een zeker deel van de existentiële vrees voor het bestaan, namelijk dat deel dat samenhangt met de identiteit, met de erkenning als persoon: Ben ik wel iemand te midden van anderen? Word ik wel gezien als persoon, als individu? De antwoorden op deze en andere andere vragen zeggen iets over het zelfbeeld. Dat het zelfbeeld wordt bepaald door tal van factoren en omstandigheden, is duidelijk. De persoonlijke identiteit speelt daarbij evenwel een doorslaggevende rol. Ik zal dat omschrijven met het begrip 'macht'. Macht wordt hier gebruikt voor het fenomeen van de wilskracht om zich te ontwikkelen tot een individu met een eigen identiteit, te midden van anderen. Die wilskracht zit in de menselijke natuur. Kleine kinderen geven al vroeg hun voorkeur of afkeuring te kennen, naast de innerlijke drang 'om het zelf te willen doen' en zich afzetten tegen elke vorm van gezag of sturing. De kracht om het zelf te willen, om zichzelf te manifesteren als persoon. Tegelijkertijd ontwikkelt zich de angst die de ontwikkeling in de weg staat. Dat is niet slechts de angst voor derden in mijn omgeving veeleer gaat het om de innerlijke beleving, waarin zich een fictief duel om voorrang afspeelt tussen mij en mijn belagers. In dit 'duel' kunnen vertwijfeling, doemdenken, woede, haat en faalangst bezit van mij nemen en het fundament onder mijn macht dreigt vervolgens weg te zakken. Hoe blijf ik op deze momenten in het spoor; hervind ik het evenwicht tussen angst en macht? Waarom vind ik een antwoord op die vraag zinvol?

Ik denk dat de balans tussen angst en macht één van de belangrijke pijlers is onder mijn ethisch handelen. De wijze waarop ik reageer en handel heeft uiteraard van doen met de aard van de gebeurtenis of het fenomeen, maar evenzeer met de wijze waarop ik 'in balans ben'. 'Kan ik tegen een stootje?' of 'ben ik van mijn stuk' bij elke mogelijke aankondiging van gevaar, dreiging of kritiek?'.  Het hoeft geen betoog dat ook hier legio factoren een rol spelen, die van persoon tot persoon verschillen. Dat neemt echter niet weg dat er ook een overeenkomst is namelijk dat ik in de zoektocht naar een balans tussen angst en macht niet alleen sta. Ik zie om mij heen mensen worstelen met soortgelijke vragen. Het gaat hier om een bewustwordingsproces, zodat ik mij tenminste bewust ben dat angst een rol speelt en welke macht in mij de balans poogt te bewaren of te herstellen.

In het komende jaar zal ik delen van mijn onderzoek hier plaatsen. Ik begin ver terug in de tijd, ca 1900 jaar geleden. Later ga ik nog verder terug tot 3000 v. chr. Uit die vroege tijd beschikken we over mooie verhalen van pubers die worstelden met het gezag van vader, de school en de gewoonte. 

 

 

 

 

 

 

Afdrukken E-mailadres

  • 1
  • 2