ik wil mezelf zijn

Wanneer dat lukt, kunnen we doen alsof er niets is gebeurd. De idee achter deze aanpak steunt op de gedachte dat een mens voortdurend zijn begeerte wil bevredigen. Nog korter gezegd: de hebzucht zal het wantrouwen uiteindelijk overwinnen en we leven vervolgens weer verder als vanouds. Dit idee van marktwerking, steunend op de begeerte, heeft lang standgehouden. Ze heeft de welstand in Nederland gebracht, zoals we ze thans kennen. De huidige crisis toont echter aan dat deze vorm van marktwerking zichzelf niet corrigeert. ACBR Integendeel: de bodem in Groningen zakt omdat we jaren aaneen gas hebben opgepompt en de schuldenlast op ons huis kent in de wereld zijns gelijke niet, met daarnaast nog een indrukwekkende staatsschuld, die drukt op de schouder van elke burger. Delen in Groningen zitten in zak en as, nu de woningen scheuren. De gasbaten stroomden naar Den Haag, de 'de noorderlingen' blijven inmiddels rillend en trillend achter. Dat geld werd niet alleen in banken gestopt, maar ging op aan de "Dutch disease". De overheid en de burgers burgers kochten producten of gingen verplichtingen aan, die hun begroting ver oversteeg, maar dat was geen probleem, er was immers gas. Anders gezegd: op grote schaal liet de staat en de burger zich leiden door verlokkingen van welvaart en gerief. Onder het motto: 'vraag niet hoe het kan, maar profiteer ervan', ACBR werd de redelijkheid naar de achtergrond gedrongen. De levensgenieter, de hedonist, leeft nu en plukt de dag en maakt zich geen zorgen voor de dag van morgen. Meer nog: wie kritiek uitte op deze gang van zaken werd al snel bestempeld als pessimist, zwartkijker en zedenmeester. De hedonist en de pessimist kruisen elkaars wegen bij de constatering dat in de krijtpakken en - mantelpakken achter de balie van de bank geen uitzonderlijke visionairs met een grote blik schuil gaan, maar gewone mensen die soms niet of nauwelijks weten welke producten ze kopen en verkopen. Het blijken mensen van vlees en bloed die zich net als veel anderen laten trekken en verblinden door het aantrekkelijke en dat zijn in dit geval bonussen. Maar de vraag is thans of de aanpak van de oorzaken voldoende is voor een betrouwbaar verkeer van mensen en middelen in de toekomst? {/AC}

 

{AC} De verwachtingen zijn niet hoog gespannen. Pessimistisch? Nee helemaal niet, want er zijn legio mogelijkheden. Maar eerst dit.  Er zijn wel een aantal factoren die het bestaande sociaal-economische en politieke model onhoudbaar maken. De markt van vraag en aanbod komt uit balans wanneer het streven om het verlangen te bevredigen de grenzen van de redelijkheid overtreft, zo zagen we. Anders gezegd: de redelijkheid verliest het van het verlangen. Nog anders gezegd: de mens laat zich leiden door  het aantrekkelijke en verliest daarmee in feite de regie ACBR over het eigen leven op langere termijn uit het oog (zie ondernemen). Nog anders gezegd: de mens verliest in feite zijn autonomie als redelijk wezen als hij zich laat leiden door het verlangen. Dat verlangen is niet in te delen in links of rechts, socialistisch of liberaal; markt- of staatsdenken. Het gaat niet om politiek links of rechts. Het gaat om ieder individu en de gemeenschap als geheel.  Om de autonomie als mens in een samenleving te ontdekken dan wel te hervinden is niet zozeer bevoogding of geld nodig, als wel bewustwording van de persoonlijke positie in die samenleving. ACBR Begrippen als 'vrijheid', 'autonomie', 'sociaal', 'liberaal' en 'marktwerking' zijn volledig uit de context geraakt van onze samenleving. Autonomie kreeg meer en meer de betekenis van 'ik doe waar ik zin in heb'.  'Sociaal' kreeg een context dat alles voor iedereen beschikbaar is. 'Liberaal' kreeg een context van een graaiende hedonist, die alleen de verwerkelijking van het eigen genot realiseert.  'Marktwerking' kreeg tenminste ook de connotatie dat je sociaal maatschappelijk maar moet zien hoe je je redt in het leven. ACBR Sociaal maatschappelijk zijn we blijven steken in de eerste helft van de 19e eeuw. Ik bedoel dit: 'staatsdenkers' verwijten en betichten 'marktdenkers' en omgekeerd. Beide groepen hebben echter gemeenschappelijke- en soms nihilistische trekken. Beide groepen dingen niet alleen naar de macht, maar het ontbreekt ook aan een ideaal, aan een vergezicht. Het gaat slechts om de platte eigen belangen van macht op de korte termijn. Het individu was al niet in beeld - ook niet in het christendom-  laat staan zijn idealen. {/AC}  {AC} De vraag die resteert is dan ook: wie is die burger, die persoon in de samenleving? Nog anders gesteld: wie is die burger en wat wil zij of hij met haar/zijn leven in deze samenleving? Die vraag dient centraal te staan. Dan komen er een reeks van antwoorden die stuk voor stuk vergaande consequenties hebben. Een eerste reeks van antwoorden  is dat de betrokken persoon, een persoon is naast anderen, met alle implicaties die dat heeft. Een implicatie is dat die persoon de ruimte moet krijgen om ook daadwerkelijk persoon te kunnen zijn, zonder een verstikkende hoeveelheid regelgeving. Een volgende reeks van antwoorden hangt samen met de idealen van de persoon in kwestie. gehospitaliseerd staatsdomein Idealen die er uiteindelijk in resulteren dat men op een zekere wijze gelukkig wil worden. Dit is maar een zeer, zeer globale benadering.  De rede en daarmee de redelijkheid vereist echter dat een ieder deze vragen niet alleen onder ogen ziet, maar ook voor zichzelf beantwoordt en de ruimte/vrijheid krijgt om de antwoorden te formuleren. ACBR Daarmee is leven een leerproces, waarbij elke participant in een democratische samenleving voor zichzelf verantwoordelijk is.  Het is een verantwoordelijkheid om als autonoom wezen in deze samenleving te kunnen functioneren. Dat houdt onder andere in: leren wie je zelf bent en vanuit de eigen persoon oordelen over prikkels uit de omgeving. Jonge mensen worden hier thuis en op school in onderwezen, als het goed is. Vrijheid is in dit kader het vermogen om te oordelen als redelijk wezen losgemaakt van elk verlangen, zelfs van mijn eigen zintuiglijk verlangen. In die situatie ben ik echt autonoom. Dat wil zeggen: ik heb mezelf zodanig onder controle dat ik kan oordelen en beslissen zonder dat ik word gehinderd door mijn persoonlijk verlangen. Ik ken mijn eigen grenzen en ik bewaak mijn eigen grenzen. Dat is iets anders dan jonge mensen klaarstomen voor een arbeidsmarkt, met het doel om in de samenleving op te treden als producent en als consument. Deze consumenten worden vervolgens gestuurd door aanbiedingen kortingen, reclame, voordeeltjes, subsidies etc, die veelal moeten aanzetten tot een verwrongen vraag. {/AC} {AC} Hierbij denk ik niet alleen aan de hypotheekrenteaftrek, maar aan elke subsidie of korting, waarbij een oneigenlijk en onredelijk verlangen wordt bevredigd (zoals de belastingvrije kerosine in feite laat zien).  In een gezonde samenleving weten de afzonderlijke leden wat ze voor zichzelf willen, zowel productief als consumptief. Ze leren de mogelijkheden en de verantwoordelijkheden, maar ook de beperkingen en reikwijdte ervan. In die samenleving is er ruimte voor marktwerking, in de zin dat een ieder zich zal richten op een zinvol bestaan, waarbij mogelijkheden worden ontplooid en verlangens gerealiseerd. Daarvoor zijn specifieke diensten en middelen noodzakelijk. Het aanbod van middelen en diensten is van nature afgestemd op de vraag. ACBR  - in deze context past geen opmerking van een minister president die aanspoort tot een groter koopgedrag of subsidie op ongewenste producten. De leden in de samenleving zijn immers autonoom en bepalen hun eigen wensen en behoeften. Daarnaast, of liever daartegenover, kampt de markt met dure menskracht. Deze kostenpost treft in het bijzonder de arbeidsintensieve dienstensector, zoals de zorgsector. Mensen zijn in de naaste toekomst dan ook meer en meer op zichzelf aangewezen of de eigen kleine kring, om het bestaan vorm te geven, zo heet het. Maar wat is er mis aan een actief leven? Welke geluk kan men putten in een gehospitaliseerd staatsdomein? ACBR Er is dus een mentale verandering noodzakelijk, waarbij zelfverwerkelijking niet een noodzakelijk kwaad is, maar een een doel dat voldoening schept. Het is waardig om zelfstandig, in vrijheid en autonoom door het leven te gaan.Het leven tot een kunst verheffen. Jezelf bepalen en je niet laten bepalen en daarmee ook de afhankelijkheid van anderen beperken kan veel voldoening schenken. Hiervoor is een cultuuromslag wenselijk die zich richt op de persoonlijke ontplooiing van ieder lid in de samenleving. Maar vooral ook van een overheid die niet stuurt, heerst en beheert maar ontwikkeling van de persoon faciliteert.{/AC}

Afdrukken