Publieke doodswens

Ten overstaan van tv-kijkend Nederland werd D-66 leider Pechtold  geconfronteerd met een indringende doodswens. Er viel volgens een eerbiedige stilte. Juist die stilte toonde een geweten, dat leeft en werkt. Alle andere politieke zaken vielen erbij in het niet. Iedereen ervoer kennelijk waar en wanneer het er echt om draait.

Vervolgens werden de woorden over dit onderwerp zorgvuldig gewogen en gekozen. Er volgt een zoektocht naar (politieke) antwoorden in de dagen die volgen en dan vallen enkele opmerkingen op. Naast voorzichtige erkenning van de doodswens is er ook een zekere ontkenning. Met name in christelijke kring blijkt de doodswens tot veel ongemak te leiden.  De politiek-filosofische diagnose van Seegers: alles heeft een oorzaak, ook de doodswens. Zijn oplossing is gericht op het achterhalen van de oorzaak (trauma, eenzaamheid) en behandelen in de vorm van  therapie, ‘meer handen aan het bed’ en/of het opheffen van het sociaal isolement. Achter deze diagnose schuilt een breed gedragen maakbaarheidsgeloof, niet alleen in de politiek, maar ook in de medische wereld die vervolgens op grote bijval mag rekenen in de samenleving. Immers iedereen wil wel gelukkig leven.

Het christendom heeft grondig afgerekend met de grieks-romeinse cultuur van de ‘gifmengers’ (afgehandeld door de apothekoi).  Juist het joods-christelijke besef dat de persoon kwetsbaar is, staat aan de basis van de sociaal democratische rechtstaat opdat men in gemeenschap het leven vorm kan geven en hachelijke situaties het hoofd kan bieden. Deze christelijke oppositie heeft tal van zwangere vrouwen en kinderen het leven gered. Deze oppositie is door de eeuwen heen evenwel ook een eigen leven gaan leiden in natuurrecht (katholicisme) en leerregels (protestantisme) ten koste van tal van vrouwen. Vraagstukken omtrent leven en dood zijn verheven tot onderwerpen van bovenmenselijk orde. Leven is een religieuze opdracht en een sociale taak om het voortbestaan van de mens in harmonie en rentmeesterschap te waarborgen, heet het. Het leven in de gemeenschap wordt gekoesterd vanuit  charitas, compassie, mededogen en rechtvaardigheid is de kern van het cultuurgoed en westerse beschaving. We zijn zeker in verkiezingstijd trots op dit cultuurgoed in Nederland

Succes leidt evenwel ook tot zelfoverschatting, verblinding en verkokering zo toont ons de geschiedenis en de praktijk van alle dag. Zelfoverschatting begint daar waar de mens zich als exclusieve getuige van God opstelt en zich alwetend waant.  Leven is een gegeven zijn van leven, niemand kan zichzelf het leven geven. Deze gift blijkt soms ondraaglijk of gaat in de loop der tijd vergezeld van een ondraaglijke last.  Alle last mag dan wel een oorzaak hebben, maar niet elke oorzaak is te achterhalen en evenmin is elke ‘foute’ oorzaak te herstellen, zo leert de weerbarstige praktijk. Nog meer: niet alle pijn (fysiek en psychisch) is te behandelen met betrokkenheid, mededogen of handen aan het bed.

Het verbaast me dat juist de christelijk partijen wegkijken van deze realiteit en zozeer hangen aan de maakbaarheid van het aardse bestaan, terwijl ze elke zondag heel iets anders (zeggen te) belijden. Waar ik voor pleit is het onderkennen van het bestaan van ondraaglijk onomkeerbaar psychisch en fysiek lijden. Het onderkennen van de grenzen van het maakbaarheidsgeloof zou zeker ook de christelijke politiek sieren. Dat heeft niets te maken met ongeloof, maar alles te maken met realiteitszin, mededogen en erkenning van al die genen die tegen een ondraaglijk leven aanlopen. Deze erkenning kan niet alleen hen die lijden aan het leven, maar vooral ook zorgverleners en omstanders verlossen van de druk, dat zij beter moeten inspelen op de hulpvraag.  Het kan allen bevrijden van het voortdurende schuldbesef van falen. Niet alleen worden zij die lijden aan het leven, maar ook de omstanders en zorgverleners thans geketend door de samenleving die zich schepper naast God waant van een maakbaar leven. Echter een belangrijk deel van het leven speelt zich af net buiten het zelfgedachte paradijs in een weerbarstige praktijk. Ja, er is moed nodig om je onmacht te durven beamen, maar dan staan men misschien wel weer met beide benen in de samenleving en niet slechts als bestrijders van de 'zelfbepaalde' dood. 

Afdrukken