Ethiek: indeling

Voor deze indeling zijn/worden nieuwe artikelen geschreven en zijn bestaande artikelen aangepast, geactualiseerd en uitgewerkt. Een aanpassing is bijvoorbeeld dat artikelen in de eerste persoon staan geschreven. Hiermee wordt geen autobiografie onthuld, maar wel benadrukt dat 'aan ethiek doen' een persoonlijk proces is, vanuit de eigen situatie en de eigen persoon. Het persoonlijk aandeel in de ethiek wint terrein nu het gezag van grote morele systemen in filosofie, politiek, samenleving en religie niet meer vanzelfsprekend zijn. Het tanende gezag van 'de grote verhalen' in de westerse samenlevingen, is niet los te denken van scholing en ontwikkeling van het individu. Het besef groeide en groeit nog immer, dat de grote verhalen door de tijd zijn ingehaald en vaker omdat ze zijn los gezongen van hun oorspronkelijke betekenis. Vanwege het wegvallen van tradities en vaste waarden, heeft het individu vrijheden, om over zichzelf te beslissen en een eigen beeld te vormen van het goede leven. Maar tegelijkertijd ben ik op mezelf aangewezen in de zoektocht naar het goede leven. Het is de vrijheid tot de plicht om wat van het leven te maken. Ik zal ingaan op de betekenis en gevolgen van deze vrijheid, niet alleen in de categorie ethiek, maar ook in de categorie angst en macht. Nu ik vrij ben, uit ik mijn wensen en verlangens en realiseer ik me dat ik anders ben dan u en jij. Voor dit verschil tussen u en mij zijn legio oorzaken aan te geven als geslacht, cultuur, opvoeding persoonlijke omstandigheden. Wat betekent dit voor de wijze waarop ik ethiek benader en aan ethiek doe? Dat is één kant van de medaille. De andere kant is dat ik mijn vrijheid beleef als eenzaamheid. Eenmaal buiten de gemeenschappelijke kaders van ouders en school sta er alleen voor. Ik heb inmiddels wat bagage maar met de overtuigingskracht van mijn verhaal zal ik niet alleen mezelf maar ook anderen moeten overtuigen van mijn zienswijze, mijn doelen en mijn waarden.   

Een ander aandachtspunt in de benadering van het BvMG is het al even genoemde verhaal, of beter: de verhalen.  De kleine en de grote verhalen gaan over idealen. De kleine verhalen gaan over mijn en onze idealen, doelen en waarden. De grote verhalen hebben een breder bereik en zijn gericht op - leden van - een gemeenschap van mensen  Er is al een sluier opgelicht: de grote verhalen voldoen niet meer omdat ze ingehaald zijn door de tijd en de inhoud is los gezongen van de oorspronkelijke betekenis. Dat neemt niet weg dat die verhalen er nog wel zijn. Ik put uit die grote verhalen, omdat niet alleen u en ik daardoor zijn gevormd, maar onze gehele cultuur daar op is gestoeld. Nog sterker, ik en u, we kunnen er niet zonder. Voor het goed verstaan van de grote verhalen is overigens wel wat ordening nodig, maar dat is evenzeer het geval bij mijn kleine verhalen. Dit onderdeel zal ook aan de orde komen in de categorie angst en macht.

Een verder aandachtspunt is de ander als ander. In de grote morele systemen is het individu ondergeschikt aan de gemeenschap. Morele waarden werden/worden als algemeen geldend verklaard en verstaan. Het grote ideaal moest en moet ook mijn en uw ideaal zijn. In een ethiek waarin de persoonlijke vrijheid centraal staat kan dat niet meer. U en ik hebben immers ons eigen idealen. Nu het juk van het grote verhaal mij niet meer belast, ben ik nog niet vrij. Er zijn tal van subtiele morele machtsstructuren waarin de persoonlijke vrijheid wordt beklemd, bijvoorbeeld mijn behoefte om compassie te betonen met de ander oogt lofwaardig, maar zijn mijn intenties daadwerkelijk zo lofwaardig. Is de ander werkelijk vrij om mijn compassie af te wijzen?  Aan deze en verwante zaken zal eveneens aandacht worden geschonken. In de theorie (deugden) alswel in de praktijk van de (compassie).