Een deel van onze kennis ontlenen we aan zintuigelijke waarnemingen, de empirische kennis. De eerste woorden van een kind zijn ‘mama’ of  ‘papa’. Het kind (her)kent ‘papa’. Het legt een relatie tussen dat hoofd boven de wieg en de man die voortdurend ‘papa’ fluistert. De waarneming – het hoofd boven de wieg- wordt door het verstand omgezet in een ingeluisterd begrip ‘papa’. Kent die kleine haar vader nu? In zekere zin wel, ze maakt een onderscheid tussen haar vader en alle anderen, die boven de wieg hangen. In de tijd die komen gaat, zal ze haar vader beter leren kennen doordat ze meer waarnemingen doet, die haar vader kenmerken.

Dat is nog niet alles. Ze gaat ook anticiperen op het gedrag van haar vader. Ze begint te lachen als ze hem ziet. Wat later steekt ze de wijsvinger niet meer in de suikerpot, omdat haar vader dat heeft verboden en zelfs boos wordt.  De kennis die ze heeft opgedaan in het verleden – een vader die boos werd omdat ze uit de suikerpot snoepte - gebruikt ze voor haar gedrag in de toekomst – ze zal niet meer uit de suikerpot snoepen in aanwezigheid van haar vader.  Toch zal ze haar vader nooit helemaal kennen, het zal beperkt blijven tot beschrijvingen van zintuiglijk waarneembare kenmerken, vaardigheden, gewoontes etc. en het anticiperen op omstandigheden waarmee ervaringen zijn opgedaan in een bepaalde tijd en onder bepaalde omstandigheden. Kennis steunt dus op zintuigelijke waarnemingen, die we vanaf de wieg met behulp van ons verstand omzetten in begrippen en omschrijvingen. Maar kennis is een relatief in ruimte, tijd en omstandigheden.

In de Covid-19 pandemie zien we een soortgelijke ontwikkeling van de kennis omtrent dit virus. Na een eerste kennismaking met dit virus zijn er tal van opvattingen ontwikkeld op grond van waarnemingen in een bepaalde situatie (plaats, tijd en hoedanigheid). Wetenschappers gingen met het virus aan de slag en publiceerden hun bevindingen zover de waarnemingen tot het moment van publicatie reikten. Die kennis was niet volledig en is dat nog steeds niet. Met die beperkte kennis zijn maatregelen genomen om de verspreiding te voorkomen, patiënten behandeld en vaccins ontwikkeld. Kennen we nu de werking van het virus en de gevolgen van een besmetting voor een persoon?  ‘Ja, er is zicht op de verwoestende werking bij besmetting ermee en er zijn zelfs vaccins ontwikkeld. Maar er is geen volledig kennis en nog zeker geen controle over het virus.

De wetenschap beperkt zich niet tot onderzoek van het zintuigelijk waarneembare, de empirische kennis, maar kijkt ook naar de toekomst op basis van die empirische kennis. Illustratief zijn de pogingen om een vaccins tegen het Covid-19 te ontwikkelen, waarvan er inmiddels enkele zeer succesvol zijn gebleken, maar andere pogingen zijn gestrand

De rol van de wetenschap verdient op een ander niveau aparte aandacht. Voor het bedrijven van wetenschap is vrijheid van meningsuiting een voorwaarde. De wetenschap stokt wanneer ze wordt gehinderd door politieke, religieuze, sociale of economische belangen. Wanneer de toetsing van verschijnselen, opvatting of inzichten wordt gehinderd door politiek, religie of samenleving dan stokt de waarheidsvinding.

Politiek en religie zijn al langere tijd een hindernis voor de wetenschap. Betrekkelijk nieuw aan dit front zijn de sociale krachten die nepnieuws en/of alternatieve feiten verspreiden onder het grote publiek via sociale media, onder het mom dat ‘de wetenschap ook niet alles weet’. Deze ontwikkelingen doen een extra beroep op de burger om kritisch te zijn op de aangeboden informatie. De wetenschap biedt betrouwbare beschrijvingen van de werkelijkheid van waaruit we ethiek behoren te bedrijven, ook al zijn deze beschrijvingen onvolledig en voor verbetering vatbaar.

  • Ethiek, het begrip kennis

    Deze vraag is in toenemende mate relevant in een wereld vol meningen, inzichten en opvattingen, waarin nieuws en nepnieuws, feiten en alternatieve feiten naast elkaar worden gepresenteerd. Het is hier niet de plaats om een kennistheorie uiteen te zetten. Ik wil volstaan met enkele opmerkingen, die van belang zijn voor ons doel.
    Read More
  • 1