Het BvMG behandelt een vraagstuk of dilemma in twee stappen: eerst 'correcte analyse' en vervolgens een reconstructie van de argumenten als basis voor een keuze, een oordeel of een beslissing. 

De globale werkwijze zal ik illustreren aan de hand van het debat over polarisatie inzake de bestrijding van Covid-19 tussen 'gevaccineerden' en 'ongevaccineerden'. In een discussie over gevoelige thema's is het van belang om de oorzaken en de feiten te verzamelen. De dialoog wordt soms vertroebeld door emoties, verkeerde of ongepaste vergelijkingen.  Dat is ook nu het geval. Er worden woorden  gebruikt en vergelijkingen gemaakt die de aandacht afleiden van het werkelijke probleem.  

Daarnaast is van belang om vast te stellen of er daadwerkelijk sprake is van een ethisch vraagstuk. Een tekort aan testcapaciteit tijdens een pandemie is niet in de eerste plaats een moreel vraagstuk, maar veeleer  een logistiek, bedrijfskundig, organisatorisch  of economisch vraagstuk. Let wel: Wanneer alles op orde is en er geen signalen wijzen op conflicterende belangen tussen mensen dan is er geen moreel probleem en hoeft de overheid ook niets te doen. 

De volgende redenering komt voorbij: Ongevaccineerden zijn verantwoordelijk voor  hoge besmettingscijfers en veroorzaken een grote druk op de beschikbare zorg, waardoor de reguliere zorg in het gedrang komt. Om de druk op de zorg terug te dringen wordt de samenleving in haar vrijheid belemmert door beperkende maatregelen. Het is derhalve wenselijk dat ongevaccineerden van gedachten veranderen en zich alsnog laten vaccineren of dat zij worden buitengesloten van plaatsen en activiteiten met een grote kans op besmetting, zodat de zorg de toestroom van patiënten behoorlijk kan behandelen. 

In deze redenering is de draagkracht van de zorg de graadmeter voor de morele afweging. Die graadmeter blijkt in de praktijk nogal rekbaar en ondoorzichtig. De reguliere zorg wordt immers afgeschaald zodra zich covidpatiënten aandienen. De morele vraag dringt zich op wat de motieven zijn van de voorrangsbehandeling van Covid-patienten? Telt niet iedereen voor één en niemand voor meer dan één?  Er is echter nog een ander probleem met deze benadering: De redenering wekt de indruk dat de zorg de oplossing is voor het probleem. Patiënten met Covid komen binnen en lopen na een tijdje vrolijk weer het ziekenhuis uit. Dat is echter geen realiteit. Tal van mensen sterven ten gevolge van Covid ondanks de medische behandelingen. Daarnaast zijn nog veel meer herstelde patiënten met langdurige beperkingen vanwege een besmetting met het virus. Dat alles wordt niet afgedekt met deze benadering. 

Verder wordt de reguliere zorg afgeschaald wanneer de Covid-patiënten toestromen. Artsen stellen dat ze geen onderscheid willen maken tussen Covid patiënten en de reguliere zorg. Maar dat doen ze intussen wel. De keuze tussen een Covid-patiënt en een reguliere zorgpatiënt is overigens lastig, zelfs wanneer de eerste niet gevaccineerd is. We weten immers niet of de laatste mogelijk ziek is geworden vanwege een ongezonde levensstijl, roekeloos gedrag of een gevaarlijke sport. De draagkracht van de zorg als graadmeter voor een maatschappelijk debat over polarisatie tussen gevaccineerden en ongevaccineerden in deze pandemie lijkt derhalve een pad vol voetangels en klemmen, waar de ethiek bij vandaan zou moeten blijven. Kan het ook anders?

Na de (correcte) analyse komt de rationele reconstructie. Reconstructie betekent in feite een 'herschikking'.  Onze kennis van het virus, de maatregelen en de situatie in de samenleving verandert niet.  We weten dat een besmetting met Covid-19 ernstige gezondheidsklachten kan hebben voor volwassenen, soms met de dood tot gevolg. Ik weet ook dat het virus besmettelijk is. Bekend is ook dat de 'basismaatregelen' ( handen wassen, afstand houden, ventilatie van ruimtes en het dragen van een mondkapje) de kans op besmetting sterk doen verminderen. Ik ben ook bekend met de mogelijkheid om het virus binnen de perken te houden en de eigen veiligheid opitmaal te beschermen door middel van vaccinatie tegen het virus. Deze gegevens zijn wetenschappelijk, statisch danwel proef- of praktijkondervindelijk vastgesteld. 

Vaccinatie is evenwel een persoonlijke keuze van de burger. De overheid laat die keuze ook nadrukkelijk bij de burger. Dat betekent dat de oplossing voor het vraagstuk van polarisatie tussen gevaccineerden en ongevaccineerden gezocht dient te worden bij de burger en niet bij de zorg of de zorgmedewerker. De burger is de handelende persoon. (Voor de goede orde: laten we aannemen dat de keuze voor of tegen vaccinatie in vrijheid en weloverwogen is/wordt gemaakt, zonder dwang van buiten af. Ik laat dus de groep mensen die om welke medische reden dan ook niet in de gelegenheid is om zich te laten vaccineren buiten beschouwing).  

 

 

Afdrukken