In mijn proefschrift (1998) heb ik de vertrouwde omschrijving van ethiek aangepast. Ethiek werd - en wordt ook nu nog -  in verband gebracht met voorschriften hoe ik me behoor te gedragen. Deze voorschriften voor goed gedrag vinden we niet alleen bij traditionele religieuze stromingen, zoals Christendom, Islam en Jodendom, maar ook in eigentijdse bewegingen. 

De traditionele moraalleer verliest al enige tijd terrein aan nieuwe bewegingen met eigentijdse opvattingen over hoe je moet omgaan met de natuur, het milieu, het dierwelzijn of de samenleving. Het vertrouwde beeld van een  eenduidig onaantastbaar moreel gezag behoort tot het verleden. Ethiek is eigentijds mensenwerk. Vanwege deze maatschappelijk ontwikkeling is gekozen voor een andere omschrijving van ethiek:  

'Ethiek is een theorie van het menselijk handelen, waarbij mensen zich vanuit de persoonlijke beleving en de gemeenschappelijke ervaring de vraag stellen naar het goede leven'.

Het verschil met de traditionele zienswijze op ethiek (of moraal) is dat de vraag naar het goede leven een vraag is aan mij. Ik laat me niet meer (volledig) bepalen door morele gezagsdragers uit het verleden of door eigentijdse bewegingen met uitgesproken opvattingen. Dat houdt in dat ik voortaan zelf op zoek ga naar wat zinvol is en op welke wijze ik het leven wil inrichten zodat het de moeite waard is om geleefd te worden door mij en mijn omgeving. Dat wil zeggen dat ik de vrijheid neem om mijn persoonlijke beleving vorm te geven. 

Kan ik nu doen waar ik zin in heb?  Neen, ik leef in een gemeenschap waarin een zekere overeenstemming is over wat als goed leven wordt ervaren. Deze gemeenschappelijke ervaring is/wordt vastgelegd in wetten, regels en gewoontes. Wanneer mijn persoonlijke beleving afwijkt van de gemeenschappelijke ervaring moet ik op zoek naar erkenning of draagvlak voor van mijn persoonlijke beleving in die gemeenschap, zodat mijn beleving wordt erkend en ik er vorm aan kan geven. Mijn opvattingen over goed leven is dus ook van invloed op het gemeenschappelijk kader dat zich voortdurend ontwikkelt. 

'Aan ethiek doen', betekent de vraag durven stellen: Wat betekent goed leven voor mij en hoe geef ik daar vorm aan in de samenleving waarin ik leef?

 

  • Ethiek, het begrip kennis

    Deze vraag is in toenemende mate relevant in een wereld vol meningen, inzichten en opvattingen, waarin nieuws en nepnieuws, feiten en alternatieve feiten naast elkaar worden gepresenteerd. Het is hier niet de plaats om een kennistheorie uiteen te zetten. Ik wil volstaan met enkele opmerkingen, die van belang zijn voor ons doel.
    Read More
  • 1